İnsan, sadece insan olmasından dolayı doğuştan bazı hakları kazanarak dünyaya adımını atmaktadır. Hak kavramı evrensel bir kavramdır. Kısaca hak; “Hukuk kurallarının kişilere tanıdığı yetki” olarak tanımlanabilir.
İnsan hakları ilk kez 1215 yılında İngiltere’de tanındı. 18. yüzyıl sonlarında Amerikan Haklar Bildirgesi ve 1789 Fransız İnsan ve Vatandaş Hakları Evrensel Bildirgesi yayımlandı.. Birleşmiş Milletlerin kurulmasıyla insan hakları evrensel hale geldi ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi yayınlandı. Buna göre; her insan özgür ve onurlu; hakları bakımından da eşittir.
İnsan haklarını kısaca; tüm insanların her açıdan doğuştan eşit ve özgür olması diye tarif etmek mümkündür. Söz konusu bu özgürlük, başkalarının haklarına saygılı olmak ve bu hakları çiğnememe zorunluluğu ile dengelenmiştir. Çeşitli insan hakları bulunmaktadır. Hasta hakları da temel insan haklarından birisidir.
Bu açılardan bakıldığında, sağlık hizmeti için bir sağlık kurumuna başvuran herkesin;
Hizmetten Genel ve Eşit Olarak Faydalanma Hakkı:
Adalet ve Hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde sağlık hizmetlerinden faydalanma; ırk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, felsefi inanç, ekonomik ve sosyal durumları dikkate alınmadan hizmet alma hakkı vardır.
Bilgilendirme ve Bilgi İsteme Hakkı:
Her türlü sağlık hizmetinin ve imkanının neler olduğunu öğrenme ve sağlık durumu ile ilgili her türlü bilgiyi sözlü veya yazılı isteme hakkı vardır.
Sağlık Kuruluşunu ve Personelini, Seçme ve Değiştirme Hakkı:
Sağlık kuruluşunu seçme, değiştirme ve seçtiği sağlık kuruluşunda verilen sağlık hizmetlerinden faydalanma,Sağlık hizmeti verecek veya vermekte olan hekimlerin ve diğer sağlık çalışanlarının kimliklerini, görev ve unvanlarını öğrenme; bu kişileri seçme ve değiştirme hakkı vardır.
Mahremiyet Hakkı:
Gizliliğe uygun bir ortamda her türlü sağlık hizmetini alma hakkı vardır.
Reddetme, Durdurma ve Rıza Hakkı:
Tedaviyi reddetme, durdurulmasını isteme, tıbbi müdahalelerde rızasının alınması ve rıza çerçevesinde hizmetten faydalanma hakkı vardır.
Güvenlik Hakkı:
Sağlık hizmetini güvenli bir ortamda alma hakkı vardır.
Dini Vecibeleri Yerine Getirebilme Hakkı:
Sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve idarece alınan tedbirler çerçevesinde, dini vecibelerini yerine getirme hakkı vardır.
İnsani Değerlere Saygı Gösterilmesi, Saygınlık Görme ve Rahatlık Hakkı:
Saygı, itina ve ihtimam gösterilerek, güler yüzlü, nazik, şefkatli bir ortamda; her türlü sağlığa uygun şartlar sağlanmış, gürültülü ve rahatsız edici bütün etkenler giderilmiş bir sağlık hizmeti alma hakkı vardır.
Ziyaret ve Refakatçi Bulundurma Hakkı:
Sağlık tesislerince belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ziyaretçi kabul etme ve mevzuatın ve sağlık tesisinin imkanları ölçüsünde ve hekimin uygun görmesi halinde refakatçi bulundurma hakkı vardır.
Müracaat, Şikayet ve Dava edebilme Hakkı:
Haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü başvuru, şikayet ve dava etme hakkı vardır.
Resmi Gazete No: 23420
Son dönemde hasta haklarının yanında bir de “Hasta Sorumluluğu” kavramı ortaya çıkmıştır. Çünkü hakların olduğu yerde sorumlulukların da olması kaçınılmazdır. Henüz bu kavramın içeriği ve kapsamı ortaya konmamıştır. Ancak genel olarak,
“Hastanın bir sağlık kuruluşuna başvurmadan ve başvurduktan sonraki süreçte yerine getirmesi gereken ödev ve yükümlülüklerdir” diye tarif edilebilir. Hastanın sorumluluklarını boyutlandırmamız mümkündür ve şu şekilde sıralanabilir:
Genel Sorumluluklar:
• Kişiler kendi sağlığına dikkat etmek için elinden geleni yapmalı ve sağlıklı bir yaşam için verilen tavsiyelere uymalıdır.
• Kişi uygunsa kan verebilir ya da organ bağışında bulunabilir.
• Basit durumlarda kişiler kendi bakımlarını yapmalıdır.
Sosyal Güvenlik Durumu Sorumlulukları:
• Hasta, sağlık, sosyal güvenlik ve kişisel bilgilerindeki değişiklikleri zamanında bildirmek zorundadır.
• Hasta, sağlık karnesinin (Bağ-Kur, Yeşil Kart gibi) vizesini zamanında yaptırmak zorundadır.
Sağlık Çalışanlarını Bilgilendirme Sorumluluğu:
• Hasta, yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, yatarak herhangi bir tedavi görüp görmediğini, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve tüm sağlığıyla ilgili bilgileri tam ve eksiksiz olarak hekime bildirmek zorundadır.
Hastane Kurallarına Uyma Sorumluluğu:
• Hasta, başvurduğu sağlık kuruluşunun kural ve uygulamalarına uymalıdır.
• Hasta, Sağlık Bakanlığı ve diğer sosyal güvenlik kurumlarınca belirlenen sevk zincirine uymalıdır.
• Hasta, tedavi, bakım ve rehabilitasyon sürecince sağlık çalışanları ile işbirliği içinde olmalıdır.
• Hasta, randevulu hizmet veren bir sağlık tesisinden yararlanıyorsa, randevunun tarih ve saatine uyması ve değişiklikleri ilgili yere bildirmesi gerekir.
• Hasta, hastane personelinin, diğer hastaların ve ziyaretçilerin haklarına saygı göstermelidir.
• Hasta, hastane malzemelerine verdiği zararları karşılamak zorundadır.
Tedavisi İle İlgili Önerilere Uyma Sorumluluğu:
• Hasta, tedavisi ve ilaçlarla ilgili tavsiyeleri dikkatle dinlemeli ve anlayamadığı yerleri sormalıdır.
• Hastanın, tedavisiyle ilgili önerilere uyum sağlayamama durumu söz konusu ise bunu sağlık çalışanına bildirmesi gerekir.
• Hasta, sağlık bakım ve taburculuk sonrası bakım planını beklendiği gibi doğru anlayıp anlamadığını belirtmesi gerekir.
• Hasta, uygulanacak tedaviyi reddetmesi veya önerilere uymamasından dolayı doğacak sonuçlardan kendisi sorumludur
